Onbewaakt ogenblik – Bernlef

Onbewaakt ogenblik – Bernlef

16394594-Onbewaakt-ogenblikDeze laatste roman van Bernlef verscheen in december 2012, net na zijn dood.

Het boek gaat over schrijver Henk Materman (74), die een grote gelijkenis met Bernlef vertoont, en die van zijn uitgever het verzoek krijgt om een autobiografie te schrijven. Memoires, dus. Het idee staat Materman niet aan, zijn geheugen is als een zeef en bovendien: wie zit er op te wachten? Maar hij laat zich min of meer overhalen en begint zijn jeugdjaren in Amsterdam en Haarlem op papier te zetten.

Hij  ontdekt daarbij dat hij eigenlijk meer herinneringen heeft aan zijn grootouders dan aan zijn ouders. Vooral zijn grootvader heeft invloed gehad op de ontwikkeling van de jongen. Zo neemt hij Henk mee naar de Sint Bavo, waar hij voor het eerst orgelmuziek van Bach hoort. Het is een overweldigende ervaring, waarbij in die grote kerk licht en ruimte, geluid en stilte even losgemaakt zijn uit de omringende wereld.

Als Materman vastloopt in het schrijven huurt hij een hotelkamer in Bergen aan Zee, waar hij vaak langs de stormachtige kust loopt.  In Bergen ontmoet hij Jacob Doorman, een componist die door een beroerte geen noten meer kan lezen. Hij herinnert zich het gebruik van dingen, maar de namen, de woorden ervoor, weet hij niet meer. Hij adviseert Materman om herinneringen die zich schuil houden, maar te laten rusten. Zo gauw je ze ophaalt, gaan ze net als vissen op het droge dood. Materman neemt dat advies ter harte en laat zijn uitgever weten dat de memoires er nooit zullen komen, omdat herinneringen zich niet laten dwingen. Alleen in onbewaakte ogenblikken kan soms een gebeurtenis uit het verleden zich aan je openbaren.

Als lezer kun je je niet altijd aan de indruk onttrekken dat Bernlef met Onbewaakt ogenblik een autobiografische roman heeft geschreven. Materman vertoont wel heel veel overeenkomsten met Bernlef. Maar daar moeten we ons niet op blind staren. Niet voor niets heeft de schrijver het boek als motto meegegeven: A little autobiography and a lot of imagination are best. (Raymond Carver).

Hoe het ook zij, het is een prachtig boek over de werking van het geheugen, de rol van taal daarbij, de (on)betrouwbaarheid van herinneringen. Er zijn veel verwijzingen naar muziek, poëzie, kunst en wetenschap en hier en daar ook naar het eigen werk van Bernlef. Een boek dat het waard is om te (her)lezen en een waardig afscheid van een sympathiek schrijver.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *