Archief van
Tag: familiegeschiedenis

En we noemen hem – Marjolijn van Heemstra

En we noemen hem – Marjolijn van Heemstra

En we noemen hem
Heeft je bibliotheek dit boek?

De ik-figuur uit dit boek kreeg op haar achttiende verjaardag een ring van haar grootmoeder. Het is een erfstuk uit de adellijke familie waartoe ze behoort. De ring is afkomstig van een neef, bommenneef genoemd, die de ring heeft bestemd voor een nazaat die naar hem genoemd wordt. De hoofdpersoon is zwanger en wil haar eerste kind naar de neef vernoemen. Maar ze wil eerst meer weten over hem.
Ze gaat op onderzoek naar het verhaal van bommenneef. Volgens de familie heeft hij vlak na de oorlog een NSB-er vermoord door op pakjesavond een bom te laten bezorgen. De bom ontplofte en de NSB-er was op slag dood. De familie beschouwt de neef dan ook als een held.
De ik-figuur zoekt bronnen na, komt in archieven, krijgt contact met andere onderzoekers van de Tweede Wereldoorlog, leert veel en komt steeds meer te weten over de werkelijke toedracht van het voorval.
Er tussendoor speelt het verhaal van de zwangerschap van de vertelster. De hoofdstukken hebben de namen van het aantal weken te gaan. De zwangerschap is niet gemakkelijk en vergt veel, maar is tevens een deadline voor het onderzoek. De lezer komt uiteindelijk niet te weten hoe de baby gaat heten. De ouders twijfelen ook nog na de geboorte en in het ziekenhuis staat er voorlopig baby op het naamkaartje.

Het is een interessant boek voor mensen die van stamboomonderzoek en familiegeschiedenis houden. De werkelijkheid is altijd genuanceerder dan de familieverhalen doen vermoeden.

Marjolijn van Heemstra won met dit boek de BNG Literatuurprijs 2017.

De Stamhouder – Alexander Münninghoff

De Stamhouder – Alexander Münninghoff

Omslag Stamhouder
Heeft jouw bibliotheek dit boek?

De stamhouder is de familiegeschiedenis van de schrijver, Alexander Münninghoff. Zijn grootouders wonen en werken in Letland, waar zijn Nederlandse grootvader een fortuin vergaard heeft. Zijn Russische grootmoeder bestiert de huishouding met vier kinderen op een hartelijke manier.

Vlak voor de Tweede Wereldoorlog moeten ze Letland hals over kop verlaten als daar de Bolsjewieken aan de macht komen. Ze vestigen zich in Den Haag, waar grootvader (de oude heer) al snel weer iets weet op te bouwen. Zoon Frans voelt zich er niet thuis, hij voelt zich überhaupt geen Nederlander en vat sympathieën op voor de Waffen-SS. Hij treedt daarbij in dienst om te vechten tegen de door hem gehate Sovjets. Tijdens zijn diensttijd ontmoet hij zijn eerdere geliefde uit Letland weer. Ze trouwen en de stamhouder Alexander wordt geboren in Poznan. Als de oorlog te dichtbij komt trekken moeder en kind in bij de schoonouders in Den Haag. De stamhouder wordt op handen gedragen in het gezin van zijn grootouders.

Als vader Franz terug komt uit de oorlog kantelt alles. Het botert niet meer tussen de geliefden. De grootouders wijzen Alexander en zijn moeder de deur. Vader zwerft rond en vindt een nieuwe geliefde. De oude heer met al zijn connecties weet ervoor te zorgen dat Franz na de oorlog niet veroordeeld wordt om zijn SS-verleden. Ook zorgt hij ervoor dat Alexander weggehaald wordt bij zijn moeder om op te groeien in het gezin van zijn vader.

De lezer wordt heen en weer geslingerd tussen sympathieën voor de personen in het boek. Goed en kwaad gaan naadloos in elkaar over, maar zeker is wel dat iedereen in deze familie op een of andere manier getekend is door de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog, waardoor er geen sprake is van harmonieuze levens. Het boek is onderhoudend en leest als een trein. Een aanrader! Alexander Münninghoff won de Libris Geschiedenisprijs 2015 met De Stamhouder. Jannetje Koelewijn van de NRC hield een interview met de schrijver over het boek en over zijn eigen leven: een interessante beschouwing na lezing van het boek.

 

Misschien Esther – Katja Petrowskaja

Misschien Esther – Katja Petrowskaja

Omslag Misschien Esther
Heeft jouw bibliotheek dit boek?

De overgrootmoeder van de schrijfster heette misschien Esther. In deze familiegeschiedenis wordt niet de hele stamboom ontrafeld, maar blijven er nog zaken onduidelijk. Katja Petrowskaja, afkomstig uit Kiev, vertelt over haar haar zoektocht naar informatie betreffende haar voorouders uit Rusland en Polen. Haar voorouders hebben de gruwelen van het nazisme en het stalinisme meegemaakt. Dit boek is daardoor niet gemakkelijk, maar het bevat indringende portretten van verschillende familieleden.

We lezen over een oom die in Rusland een aanslag zou hebben gepleegd op de Duitse ambassadeur. Na een showproces werd hij ter dood veroordeeld.

De grootmoeder van Katja zag haar man tijdens de Tweede Wereldoorlog vertrekken naar het front. Hij kwam daar in een omsingeling terecht en belandde als krijgsgevangen Oekraïner in kamp Mauthausen. Hij overleefde het kamp, maar door wat hij had meegemaakt keerde hij niet terug naar zijn vrouw Rosa. Pas toen hij al in de tachtig was kreeg hij weer contact met zijn familie.

Het gezin van Katja’s vader ontvluchtte Kiev in 1941 toen alle joden opgeroepen werden om zich op 29 september 1941 te melden bij Babi Jar. Van haar familie gingen haar overgrootmoeder en oudtante er naar toe. Net als alle anderen werden ze daar doodgeschoten en in het ravijn gegooid. Binnen twee dagen zijn daar 33.771 mensen vermoord. Katja ging er van jongs af aan jaarlijks met haar ouders naartoe maar wist slechts vaag wat er gebeurd was. Onder Stalin mochten de slachtoffers niet openlijk herdacht worden. Pas in de zestiger jaren werd er een monument opgericht.

Door dit ongemakkelijke boek kom je heel veel te weten over de recente geschiedenis van Rusland en Polen en wat dat betekende voor de inwoners. Hoe de familie precies in elkaar zit wordt niet duidelijk, maar er trekken allerlei beelden voorbij. Het boek bestaat uit een serie indrukwekkende schetsen, waarin de voorouders van Katja een gezicht krijgen. Het  is daarmee een monument voor de mensen die er niet meer zijn.

De kunst van het geven – Cecilie Enger

De kunst van het geven – Cecilie Enger

De kunst van het geven
Heeft jouw bibliotheek dit boek?

Als de dementerende moeder van Cecilie Enger naar een verpleeghuis moet omdat ze niet langer zelfstandig kan wonen, ruimen haar kinderen het huis op. Het is het ouderlijk huis waar de familie ongeveer veertig jaar gewoond heeft. Het huis staat vol met voorwerpen waar de kinderen aan gehecht zijn, maar de meeste daarvan moeten helaas weggegooid of weggegeven worden.

Cecilie stuit op een boekje met cadeaulijstjes voor verjaardagen en kerstmis over een periode van 1963 tot 2003. Dit handgeschreven document neemt ze mee naar huis. Aan de hand van de lijstjes beschrijft ze het leven van haar moeder, vermengd met haar eigen herinneringen. Door het oprakelen van de levensgeschiedenis komt ze nader tot haar steeds verder aftakelende moeder.

Ik vind het een origineel idee om aan de hand van cadeaulijstjes een leven te beschrijven. Uit de lijstjes is niet alleen de ontwikkeling van de moeder te halen, maar ook de sociale en culturele omstandigheden komen naar voren. Het boek speelt zich af in Noorwegen, waar kerstmis een belangrijk feest is. Er staan regelmatig warme wanten en sjaals op de lijstjes. Daarnaast komt de ontwikkeling van de moeder tot zelfstandige, feministische en actieve vrouw naar voren in de boeken die als cadeau zijn gegeven.

Het gegeven is knap uitgewerkt en ik vind het vooral ook mooi dat dit zich afspeelt terwijl de moeder nog leeft. Cecilie gaat bij haar op bezoek en probeert contact met haar moeder te krijgen. Haar moeder zakt steeds verder weg, maar door de herinneringen lukt het soms om een helder moment op te roepen. Hierbij komt de tragiek van de ziekte dementie aan het einde van een vervuld leven naar voren.

De schrijfster is nog vrij onbekend in Nederland, waardoor er nog weinig biografische gegevens in de Nederlandse taal beschikbaar zijn. Alleen op de website van haar uitgever staat een kort stukje. Dit boek is heel goed ontvangen: ze heeft er al meerdere prijzen mee gewonnen.

Palmen in de sneeuw – Luz Gabás

Palmen in de sneeuw – Luz Gabás

palmen in de sneeuw
Heeft jouw bibliotheek dit boek?

Twee broers gaan in de jaren vijftig  werken bij hun vader op een cacaoplantage in de  Spaanse kolonie Guinee op het eilandje Fernando Poo. Ze raken betoverd door het land en hun bewoners. De broers zijn verschillend. De één, Kilian, is een denker en introvert. De ander, Jacobo, is extravert en zet de bloemetjes buiten. De één probeert contact te krijgen met de plaatselijke bevolking, de ander behandelt de arbeiders als slaven.

Het verhaal start in het heden. De dochter van Kilian, Catarina, gaat op reis naar de ex-kolonie om daar taalonderzoek te doen. Zij komt daar mensen tegen die haar vader en oom gekend hebben en die heel verschillend op haar en haar familie reageren.  Ze wordt verliefd op de zoon van het liefje van haar vader. De nicht van het meisje krijgt een relatie met een halfbroer van deze donkere man. En dan komt de pijnlijke waarheid uit het verleden aan het licht.

De plot is wat gekunsteld in elkaar gezet, maar dat doet niets af aan het feit dat het een prachtig geschreven historische roman is met veel doorleefde informatie over deze periode in de Spaanse kolonisatiegeschiedenis. Het verschil tussen de broeierige warmte van Fernando Poo en de kou van het winterse Spanje komt prachtig uit de verf, niet in het minst doordat het ook doorspeelt in de verhouding tussen de twee broers. In die zin een schitterend gekozen titel voor dit lijvige boek. Ook in de trailer van Youtube komt dit gegeven in sfeerbeelden prachtig tot uiting.

Dit verhaal is een debuut. De recensie van Connie Flipse geeft aan dat de schrijfster in de gaten moet worden gehouden en dat nog veel moois zal volgen. Agnes Poesen benadrukt in haar recensie op Hebban dat Gabás de waarheid niet uit de weg gaat. De derde bespreking van MustReads geeft aan dat het boek met minstens een derde ingekort had kunnen worden. Dat op zich is wat overdreven, maar een onsje minder had wel gekund.