Archief van
Tag: Rusland

Foon – Marente de Moor

Foon – Marente de Moor

heeft jouw bibliotheek dit boek?

Nieuwsgierigheid naar het verhaal achter deze intrigerende titel heeft mij er toe gebracht dit boek te lezen. Het verhaal wordt verteld door Nadja. Zij is een vrouw op leeftijd die samen met haar man Lev in de Russische wildernis leeft, in de omgeving van Sint Petersburg. Lev is veel ouder en lijdt aan geheugenverlies. Hij was ooit docent van Nadja, studente paleontologie, en liet zijn gezin achter om met Nadja de stad te ontvluchten. Ze wilden zelfvoorzienend leven en in rust hun kinderen opvoeden. Ze beginnen samen met idealistische buitenlandse vrijwilligers een biologisch laboratorium: het laboratorium van de Onafhankelijkheid. Ze bekwamen zich in het grootbrengen van berenwelpen.

Inmiddels zijn de kinderen het huis uit en hun onderzoek verwaarloosd. Hun dorp is verlaten, ze zijn de allerlaatste bewoners. Het echtpaar woont in een bouwval, afgesloten van de buitenwereld want telefoon en televisie werken niet meer, ook geen internet. De natuur speelt een grote rol en in en rond het huis leven veel huisdieren. Nadja leeft met haar gedachten in het verleden. Deze overdenkingen worden verstoord door een mysterieus oorverdovend geluid: de foon, de achtergrondruis uit het verleden.

Er lopen verschillende verhaallijnen door deze roman die niet verder worden uitgewerkt. Er is een rampjaar, waarin de gemeenschap uit elkaar viel, waar Nadja niet meer aan wil denken. Hun zoon komt af en toe thuis en dochter Vera is ‘verdwenen’. Esther, een Nederlandse inspecteur, komt nog een keer op bezoek. Veel raadselachtige gebeurtenissen die de lezer dwingen zelf het verhaal of de gedachten van Nadja aan te vullen. Nadja schept zich een eigen werkelijkheid, vaak beneveld door de drank. Op mij maakt ze de indruk van een eenzame vrouw, ook omdat haar man en zoon genoeg krijgen van haar verhalen. Aan het eind van het boek wordt duidelijk wat zich in het rampjaar heeft afgespeeld. De ontknoping van het boek kan op verschillende manieren worden uitgelegd.

Marente de Moor heeft een raadselachtig boek geschreven, met veel sprookjesachtige en magische gebeurtenissen. Eigenlijk moet de lezer voor zichzelf het thema bepalen: de natuur, de frictie tussen primitief en maatschappelijk leven, de religie? Zelf denk ik dat het gaat over hoe we omgaan met de natuur en onze cultuur. Doordat de herinneringen van Nadja heen en weer schieten, kost het soms moeite de verhaallijnen uit elkaar te houden. De vaak prachtige zinnen maken dit tot een sfeervol boek. Ik vind dit een bijzondere kennismaking met deze schrijfster.

Kolja – Arthur Japin

Kolja – Arthur Japin

Heeft jouw bibliotheek dit boek?

De dood van de grote Russische componist Pjotr Iljitsj Tsjaikovski is omgeven door een mysterie. De officiële lezing is dat hij is overleden aan cholera. Er zijn echter hardnekkige geruchten dat hij zelfmoord gepleegd heeft. Dit interessante gegeven heeft Arthur Japin uitgewerkt tot een roman.

Kolja is een doofstom jongetje van acht jaar, zijn ouders zijn wanhopig en weten niet wat zij met hem aanmoeten. Kan hij ooit volwaardig functioneren? Zij roepen de hulp in van Modest Tsjaikovski, de broer van de componist. Modest reist met Kolja naar Lyon, waar een beroemde arts een revolutionaire methode heeft uitgevonden om doofstommen taal aan te leren. Geen gebarentaal, maar liplezen en zelf spreken. Hoewel dat aanvankelijk moeizaam gaat, blijkt Kolja intelligent en leergierig. Hij maakt goede vorderingen. Ondertussen nemen de broers Tsjaikovski, beiden homoseksueel, hem mee op reizen door Europa. De ouders laten weinig van zich horen, zeker nadat ze eenmaal gescheiden zijn.

Kolja blijft jarenlang, tot zijn volwassenheid, bij de broers wonen en leert de (homoseksuele) kringen rond beiden kennen. Totdat hij, eenmaal volwassen, zich begint te ergeren aan Modest. Modest is als een vader voor hem, maar elk kind wil op een gegeven moment op eigen benen staan. Er ontstaat een verwijdering tussen hen, vooral nadat Kolja het landgoed van zijn vader erft en hierdoor ook financieel zelfstandig wordt. Hij zet Modest de deur uit en de verstandhouding bekoelt danig.

Dan komt het onverwachte bericht dat Pjotr Iljitsj (Petja voor intimi), de componist, is overleden. Kolja ontmoet in het sterfhuis Modest en verneemt dat de doodsoorzaak cholera is, maar hij vertrouwt de zaak niet: cholera is uiterst besmettelijk en er worden geen specifieke hygiënische voorzorgsmaatregelen genomen. Als een heuse detective gaat Kolja op onderzoek uit. Hij spreekt met mensen die Petja in zijn laatste levensdagen nog hebben ontmoet en gesproken en het choleraverhaal wordt in zijn ogen steeds onwaarschijnlijker. Is Petja gedwongen om zelfmoord te plegen? Door wie? En waarom?

Japin heeft weer een mooie (en spannende) historische roman geschreven. De sfeer van het negentiende-eeuwse Rusland is goed getroffen en het is interessant om te lezen hoe een doofstomme kon leren communiceren met de inzichten van toen.

Deze titel is ook beschikbaar als e-book in de onlinebibliotheek.

 

Anna Karenina – Lev Tolstoj

Anna Karenina – Lev Tolstoj

heeft uw bibliotheek dit boek?

Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen wijze.

Zo begint Tolstoj het klassiek geworden boek Anna Karenina. Het zet meteen de toon. Hoofdpersoon Anna Arkadjevna zit in zo’n ongelukkig huwelijk, al wordt ze zich daar pas echt van bewust als ze, op weg naar Moskou om in een ander ongelukkig huwelijk (dat van haar broer Oblonski en zijn vrouw Dolly) te bemiddelen, in de trein graaf Vronski ontmoet. Vronski is rijk en knap en het uitgesproken tegendeel van haar man Aleksej Karenin, een saaie en veel oudere ambtenaar. De twee vallen voor elkaar en beginnen een affaire, tot verdriet van Kitty (zus van Dolly) die op Vronski verliefd is en daarom haar aanbidder Konstantin Levin (de tweede hoofdpersoon) heeft afgewezen.

In de adellijke kringen van Petersburg, waar Anna woont, wordt heel wat afgeroddeld over deze affaire. Als Anna zwanger raakt van Vronski wil zij scheiden, maar Karenin stemt niet toe in een scheiding. Anna verlaat haar echtgenoot en gaat samenleven met Vronski, maar zij voelt zich verstoten door de gemeenschap. Als zij het idee heeft dat Vronski´s liefde voor haar tanende is, wordt zij depressief en ziet zij geen andere uitweg dan zelfdoding.

Konstantin Levin (alter ego van Tolstoj) woont buiten Moskou op het familielandgoed en houdt zich het liefst verre van het stadse uitgaansleven. Hij worstelt met het karakter van zijn arbeiders, dat volgens hem er de oorzaak van is dat de bedrijfsvoering niet optimaal kan worden uitgeoefend. Tot zijn  geluk trouwt hij uiteindelijk toch met Kitty, nadat zij over haar liefdesverdriet heen is.

Ik wilde de klassieker Anna Karenina altijd al eens lezen, maar ja: 925 bladzijden, het kwam er maar niet van. Maar omdat dit boek besproken werd in de lezingenserie Spraakmakende Boeken, ben ik toch maar van start gegaan. En daar heb ik geen spijt van. Het is een zeer leesbaar en lezenswaardig boek en het verrassende is dat er ook veel humor in zit. Dat had ik niet verwacht.

De scenes in het mondaine Petersburg zie je als een film voor je. Doordat het boek destijds als feuilleton is verschenen in vele afleveringen krijgt het boek hier en daar ook het karakter van een soapserie, maar dan in de goede zin van het woord. De scenes op het platteland zijn vaak idyllisch en vormen een mooie tegenstelling met het stadse leven.

Het einde van de rode mens; leven op de puinhopen van de Sovjet Unie – Svetlana Alexijévitsj

Het einde van de rode mens; leven op de puinhopen van de Sovjet Unie – Svetlana Alexijévitsj

Heeft jouw bibliotheek dit boek?

In de reeks Spraakmakende Boeken gaf Dr. Sander Brouwer op 12 april jl. een inspirerende lezing over dit boek. Ik ga het nu zeker lezen en wil de inhoud van de lezing graag met u delen. De eerste vraag die opkwam was: waarom heeft deze schrijfster de Nobelprijs voor de literatuur gewonnen? Haar boeken bestaan uit interviews. Wat haar boeken tot literatuur maakt, is dat ze meer zijn dan de weerslag van het vertelde, maar dat het duidelijk wordt hoe het werkelijk was voor de mensen. De interview-vragen zijn weggehaald en alles is in één stijl gezet. Deze manier van schrijven is een trend in de literatuur die hyperrealisme genoemd wordt.

In dit boek komen drie soorten herinneringen naar voren: het eerste soort is dat de Sovjet Unie niet goed was. Iedereen werd passief omdat de staat alles voor je deed. Mensen zijn blij dat het voorbij is. Het tweede soort zijn herinneringen van mensen die niet kunnen wennen aan de huidige tijd. Ze hebben moeite met de geldontwaarding en de sobere manier van leven daardoor. De meest voorkomende soort is een vergoelijkende houding. De Sovjetbeschaving was goed. Na het imperium is het leven saai. Het was misschien een gevangenis, maar wel een fijne. Deze houding vloeit voort uit de situatie dat slachtoffers en beulen uit die tijd nu samenleven: om Stalin te veroordelen moet je ook je eigen verwanten en kennissen veroordelen. Een eyeopener voor je kijk op de Russische volksaard.

De laatste dertig jaar is er veel belangstelling voor documentaire fictie. Dit heeft volgens de spreker ook te maken met de manier waarop moderne mensen in het leven staan, met alle informatie die ze via internet tot hun beschikking hebben. Mensen worden daardoor steeds meer aangesproken om informatie te filteren en te beoordelen en zoeken dat daarom ook in de literatuur. Dit boek past daarbij: de auteur kan de werkelijkheid niet overzien en beschrijven, maar laat de getuigen spreken. De auteur is niet de baas over de karakters. Dit boek werd vergeleken met literatuur over de holocaust. Het niet kunnen praten over het trauma is het meest traumatische. Als je weet dat er in Wit-Rusland 660 dorpen volledig zijn uitgemoord krijg je pas door hoeveel verschrikkingen er in de Sovjet Unie hebben plaats gevonden. De spreker raadt aan om de documentaire van Marleen Gorris – 900 dagen te bekijken om hiervan een indruk te krijgen. Hierbij de link naar de presentatie over dit boek.

Het einde van de rode mens – Svetlana Alexijevitsj

Het einde van de rode mens – Svetlana Alexijevitsj

rodemens
Heeft jouw bibliotheek dit boek?

In de succesvolle lezingenreeks Spraakmakende Boeken bespreken vooraanstaande specialisten, die veelal verbonden zijn aan de Faculteit der Letteren van de Rijksuniversiteit Groningen, boeken die sterk in de belangstelling staan. Via Volksuniversiteit Fryslân komen deze lezingen ook naar Leeuwarden.
Op 12 april 2017 bespreekt  dr. Sander Brouwer in Bibliotheek Leeuwarden het boek Het einde van de rode mens van Svetlana Alexijevitsj.  De Wit-Russische journalistieke schrijfster Svetlana Alexijevitsj  werd de winnares van de Nobelprijs voor de Literatuur in 2015.

Op de website van uitgeverij De Bezige Bij staat over dit boek het volgende:

Meer dan twintig jaar geleden viel de Sovjet-Unie uit elkaar, ontdekten de Russen de wereld, en ontdekte de wereld de Russen. Even leek een romance in de maak, maar de liefde was snel voorbij. Terwijl men in het Westen nog steeds Gorbatsjov idealiseert en in het Oosten Poetin het begrip ‘democratie’ wel erg ruim interpreteert, grijpen vele voormalige Sovjetburgers – ook jongeren – vol nostalgie terug naar de socialistische staatsmannen van weleer. Onderzoeksjournaliste Svetlana Alexijevitsj laat honderden getuigen aan het woord over hun leven tijdens en na de Sovjet-Unie: goede mensen en minder goede mensen; schuldigen en slachtoffers; aanhangers van de perestrojka en hardleerse stalinisten. Met een opmerkelijke openheid vertellen zij hoe de omwenteling van 1991 hun levensloop beïnvloedde, hoe hun wereldbeeld veranderde, hoe ze op zoek moesten naar een nieuwe identiteit. Het einde van de rode mens ontbloot de ziel van een getraumatiseerd, verdeeld volk. Ook zij zijn Europa.

Het boek werd lovend ontvangen:

´Magnifiek epos over Rusland in de 20ste eeuw aan de hand van individuele getuigenissen.’ – ***** NRC Handelsblad
‘Een magistraal boek’ – Sheila Sitalsing in de Volkskrant
‘Een puik staaltje geschiedschrijving […] Alexijevitsj weet de ziel van een volk bloot te leggen.’ – FD Persoonlijk
‘Alexijevitsj brengt de Sovjetmens tot leven […] Het is haar grote verdienste dat ze de voormalige Sovjetburgers aan het praten heeft gekregen, gewend als ze waren hun mond te houden. […] Het boek zit barstensvol hartverscheurende verhalen die als reeks een grote impact hebben.’ – Trouw