Archief van
Tag: Tweede Wereldoorlog

‘t Hooge Nest – Roxane van Iperen

‘t Hooge Nest – Roxane van Iperen

heeft jouw bibliotheek dit boek?

Mijn moeder leest met enige regelmaat boeken over de oorlog: ‘niet altijd leuk maar wel een periode die ik bewust heb meegemaakt’. Toen ik over dit boek las heb ik het meteen voor haar gekocht. Ze heeft het met aandacht gelezen.

De aanleiding voor dit boek was de aankoop van het huis ‘t Hooge Nest door de schrijfster Roxane van Iperen. Zij en haar man kochten dit grote vrijstaande huis in het Gooi in 2012. Het is in 1921 gebouwd door Dirk de Witte, schrijver van het lied ‘Mensch, durf te leven’. Toen er tijdens de verbouwing veel opbergruimten, stompjes kaars en verzetskrantjes werden gevonden is de schrijfster een jarenlang onderzoek begonnen.

De geschiedenis draait om de joodse zussen Lien (1912) en Janny (1916) Brilleslijper, afkomstig uit Amsterdam. Zij komen uit een warm gezin dat bestaat uit de ouders Joseph en Fietje, de twee zussen en broer Jaap. Lien is erg muzikaal en danst graag. Overdag is zij naaister en ’s avonds treedt zij op als danser. Janny heeft vele baantjes en is onder andere actief tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Lien woont in een kunstenaarscommune en leert daar haar man Eberhard kennen, gevlucht vanwege het nationaal-socialisme in Duitsland. Janny huwt Bob en zij verhuizen in september 1939 naar Den Haag met zoontje Robbie. In de loop van de oorlog kiezen de zussen voor het verzet tegen de Duitsers. Janny drukt en verspreidt illegale verzetskrantjes, verstopt in de kinderwagen. In eerste instantie gelooft Lien de verhalen niet maar in 1941 wordt zij ook actief in het verzet. Een levendige handel in persoonsbewijzen en distributiebonnen begint.

In 1942 wordt het duidelijk dat Janny en Lien en hun gezinnen gevaar lopen en verhuizen ze naar Bergen. Ook hun ouders en broer gaan daar wonen. Op 1 februari 1943 moet de hele kuststrook worden ontruimd voor de bouw van de Atlantikwall. Via één van hun contacten verhuizen ze naar ’t Hooge Nest bij Naarden. In de loop van die maand groeit het aantal bewoners tot 17 mensen. Gedurende ruim een jaar is het een komen en gaan van onderduikers en leven ze als één grote familie: huisconcerten, boodschappen doen en spelende kinderen in de tuin. Juli 1944 vinden de Jodenjagers het huis: acht mensen worden afgevoerd naar het politiebureau, de drie kinderen worden ondergebracht bij een huisarts. Later worden vier anderen ook gevonden. Bob is op tijd gewaarschuwd, Eberhard weet te ontsnappen. Het gezin Brilleslijper vindt elkaar in augustus in Westerbork, waar zij kennis maken met de familie Frank. Een maand later volgt het transport naar Auschwitz, de zussen blijven bij elkaar. De anderen zien zij niet meer terug. Het leven wordt een hel, elke dag een strijd om te overleven. Eind 1944 worden ze vervoerd naar Bergen-Belsen, samen met Margot en Anne Frank. In het voorjaar van 1945 zitten er 1400 vrouwen op elkaar gepakt, zonder voedsel. Veel vrouwen bezwijken aan vlektyfus, ook Margot en Anne. Als door een wonder wordt het kamp met 60.000 gevangenen op 15 april 1945 bevrijdt door de Engelsen. Lien en Janny vinden hun mannen en kinderen terug in Amsterdam en Oegstgeest.

Ik heb het boek met bewondering voor de keuze die de vrouwen maakten gelezen. Dat roept de vraag op: ‘wat zou ik hebben gedaan’. De voortdurende spanning waarmee onderduikers moesten leven. Met afschuw gelezen over de kampen: een onmenselijk bestaan zonder eten, met veel zieken en altijd de jeuk van ongedierte. Gelezen met in het achterhoofd: ‘opdat wij nooit vergeten’.

Bekijk de video: Roxane van Iperen over ‘t Hooge Nest 

De val van Annika S. – Jo Simons & Annejet van der Zijl

De val van Annika S. – Jo Simons & Annejet van der Zijl

De val van Annika S.
Heeft jouw bibliotheek dit boek?

Annika Schaeffer is een ambitieuze Duitse politica die een luxe leventje leidt als partner van een zoon uit een rijkeluisfamilie. Als uitkomt dat ze gelogen heeft over haar afkomst en opleiding gaan plotseling alle deuren voor haar dicht. Ze kan haar creditkaart niet meer gebruiken. Het enige wat nog werkt zijn haar pinpassen van de partij en de ov-kaart die ze als partijlid heeft.

In paniek besluit ze met de trein naar Nederland te reizen. Daar huurt ze een auto om naar een vakantiepark aan de Noord-Hollandse kust.  Als kind is ze daar met haar grootouders geweest. Ook wordt haar tas nog gestolen, waardoor ze alleen nog een iPhone en wat contant geld heeft. Ze betrekt daarom een heel eenvoudig en goedkoop huisje. Ze slaat zich erdoorheen door wat ze nodig heeft bij de kringloopwinkel te kopen en op het park als schoonmaakster aan de slag te gaan. Er blijft niets over van haar glamoureuze leven.

In de proloog van het boek komt een andere Duitse vrouw naar voren tijdens haar doodsstrijd. Hoe de twee bij elkaar komen en wat ze met elkaar te maken hebben, komt in de loop van het boek naar voren. Ook is er een rol weggelegd voor een politieagent waarmee Annika meerdere keren te maken krijgt.

Het boek is in een goede stijl geschreven en leest erg vlot. De geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, de bekende omgeving van Noord-Holland en het innerlijk leven van Annika maken dit voor mij tot een lezenswaardig boek. Ik kan mij voorstellen dat echte thrillerlezers niet helemaal tevreden zijn, want de ontknoping leek mij niet heel sterk. Ik lees verder geen thrillers, dus daar wil ik niet over oordelen. Ik had dit boek gekozen omdat ik een bijeenkomst met Annejet van der Zijl zou bijwonen. Ik ken een aantal van haar non-fictie boeken en vond dit geschikt om vooraf te lezen. Het boeide mij van begin tot eind.

Hartschade – Hella de Jonge

Hartschade – Hella de Jonge

heeft jouw bibliotheek dit boek?

Begin april woonde ik een lezing bij van Hella de Jonge (echtgenote van Freek) in het kerkje in Huizum (Leeuwarden). Zij vertelde over haar lichamelijke klachten, met name het slechte functioneren van haar hart. Onder de indruk van haar verhaal besloot ik haar boek Hartschade te lezen.

Het verhaal begint als Hella wordt opgenomen na een klein hartinfarct tijdens een fietstest in het ziekenhuis. Zij is er van overtuigd dat het in de genen zit. Haar opa leed aan angina pectoris, haar moeder overleed na een hartaanval. Haar vader overleefde er één. De doodsoorzaak van hun zoontje Jork (3 maanden oud) is nooit vastgesteld, maar zij weet zeker dat hij ook een hartafwijking had. Hun kleindochter Maggie overleed tijdens een operatie aan haar hart, 7 jaar oud.

Hella begint aan een rondgang langs vele (mannelijke) artsen in meerdere ziekenhuizen. Vaak voelt zij zich niet serieus genomen en wordt er slecht naar haar geluisterd. Een zoektocht naar de juiste diagnose. Hella krijgt veel medicijnen voorgeschreven maar deze verdwijnen vaak in een la. Naast het slecht functioneren van haar hart, heeft zij meer fysieke ongemakken. Deze zijn voor een deel terug te voeren op haar jeugd. Haar ouders overleefden de oorlog en dat beïnvloedde de opvoeding van hun drie kinderen. Veel aandacht ging naar het schrijven van liedjes voor o.a. ’t Schaep met de vijf pooten door haar vader, Eli Asser. Hij schreef om te bewijzen dat hij nog leeft. Tijdens de pubertijd besloot Hella niet meer te eten. Maandenlang lag zij in het ziekenhuis, slechts een paar keer bezocht door haar ouders. Op zeventienjarige leeftijd werd zij het huis uitgezet.

Haar ervaringen met artsen en ziekenhuizen worden afgewisseld met jeugdherinneringen. Haar vader leeft nog (hij overlijdt januari 2019) en zij belt hem iedere dag om 11.00 uur. Dit zijn soms sombere maar ook regelmatig hilarische gesprekken. Hij is een boek aan het schrijven over zijn leven met gruwelijke en mooie herinneringen. Samen kunnen ze daar goed over praten. Vreemd genoeg voeren zij de beste gesprekken als haar vader in het ziekenhuis ligt. Daar komen haar broer en zus ook ter sprake. Met beide heeft Hella geen contact meer. Mooi beschrijft Hella het contact met haar dochter Roos. Zij hebben een sterke band met elkaar omdat ze allebei weten hoe het is een kind te verliezen. Zij delen de pijn en de weg die zij volgden na de dood van hun kind.

Deze roman is geen somber verhaal geworden. Het is een pleidooi voor meer persoonlijke betrokkenheid van artsen bij hun patiënten zodat er een dialoog ontstaat, maar vooral een oproep aan artsen om zich bewust te zijn van het feit dat een hartinfarct bij vrouwen andere verschijnselen heeft dan bij mannen. Het hartinfarct bij vrouwen is wereldwijd doodsoorzaak nummer één. Ik vind het een indrukwekkend verhaal, zowel van Hella als van haar vader Eli. Ondanks alle nare belevenissen heeft ze haar geloof in de zorg niet verloren.

Hella de Jonge is ambassadeur van de Stichting Hart voor Vrouwen die geld inzamelt voor onderzoek naar het verschil tussen man en vrouw bij cardiologische diagnoses en behandelingen.

En we noemen hem – Marjolijn van Heemstra

En we noemen hem – Marjolijn van Heemstra

En we noemen hem
Heeft je bibliotheek dit boek?

De ik-figuur uit dit boek kreeg op haar achttiende verjaardag een ring van haar grootmoeder. Het is een erfstuk uit de adellijke familie waartoe ze behoort. De ring is afkomstig van een neef, bommenneef genoemd, die de ring heeft bestemd voor een nazaat die naar hem genoemd wordt. De hoofdpersoon is zwanger en wil haar eerste kind naar de neef vernoemen. Maar ze wil eerst meer weten over hem.
Ze gaat op onderzoek naar het verhaal van bommenneef. Volgens de familie heeft hij vlak na de oorlog een NSB-er vermoord door op pakjesavond een bom te laten bezorgen. De bom ontplofte en de NSB-er was op slag dood. De familie beschouwt de neef dan ook als een held.
De ik-figuur zoekt bronnen na, komt in archieven, krijgt contact met andere onderzoekers van de Tweede Wereldoorlog, leert veel en komt steeds meer te weten over de werkelijke toedracht van het voorval.
Er tussendoor speelt het verhaal van de zwangerschap van de vertelster. De hoofdstukken hebben de namen van het aantal weken te gaan. De zwangerschap is niet gemakkelijk en vergt veel, maar is tevens een deadline voor het onderzoek. De lezer komt uiteindelijk niet te weten hoe de baby gaat heten. De ouders twijfelen ook nog na de geboorte en in het ziekenhuis staat er voorlopig baby op het naamkaartje.

Het is een interessant boek voor mensen die van stamboomonderzoek en familiegeschiedenis houden. De werkelijkheid is altijd genuanceerder dan de familieverhalen doen vermoeden.

Marjolijn van Heemstra won met dit boek de BNG Literatuurprijs 2017.

De langste nacht – Otto de Kat

De langste nacht – Otto de Kat

Heeft jouw bibliotheek dit boek?

Omdat ik eerder het boek Bericht uit Berlijn met plezier las, werd ik nieuwsgierig naar dit boek. Eigenlijk hebben vier boeken van Otto de Kat met elkaar te maken: De inscheper (2004), Julia (2008), Bericht uit Berlijn (2012) en De langste nacht (2015). In elk boek wordt het verhaal verteld vanuit een ander perspectief.

In De langste nacht maken we kennis met de zesennegentigjarige Emma. Sinds een week eet zij niet meer. Tijdens deze week overdenkt ze haar leven, voornamelijk de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog en haar leven daarna. Ze was getrouwd met een ‘goede’ Duitser, Carl, die betrokken raakte bij de door Von Stauffenberg uitgevoerde, mislukte aanslag op Hitler van 20 juli 1944. Carl en Emma beleven de laatste nacht samen, de langste nacht, als Carl naar een vergadering moet waarvan hij voelt dat hij daarna niet meer naar huis terugkeert. Emma vlucht naar Nederland waar ze gaat wonen in Gouda bij haar neef Chris Dudok, familie van moeders kant. Haar vader is onvindbaar, haar moeder woont afwisselend in Londen en Afrika.

Wanneer Emma Bruno ontmoet, bouwt ze samen met hem een nieuw leven op en krijgen ze twee zonen. Haar Duitse leven probeert ze te vergeten. Maar in haar laatste nachten lukt dat niet meer en komt haar leven in flarden voorbij.  Operatie Barbarossa en het Ardennenoffensief worden vrij kort beschreven. We lezen ook over de verhouding met haar moeder, over de vriendin van haar vader, de zelfmoord van haar neef Chris en het huisje aan de Waal, wat haar dierbaarste bezit is.

Tijdens haar laatste week wordt ze verzorgd door Judith, de verpleegkundige. Emma is in afwachting van haar zoon Thomas waar ze een betere relatie mee heeft dan met haar zoon Michael. Thomas kan zijn moeder met al haar herinneringen niet meer volgen. Hij krijgt allerlei opdrachten zoals het meenemen van tien dozen met brieven met nooit vertelde verhalen en veel agenda’s. Aan het einde van het boek komt het Sedatieteam-Oost om  haar laatste medicijn toe te dienen. Dan begint haar ‘langste nacht’, maar ook een soort ontwaken.

Het boek bestaat uit gevoelige beschrijvingen van menselijke verhoudingen, tussen familieleden, vrienden en geliefden. Dichtregels van Vroman en Nijhoff  worden regelmatig geciteerd en maken deze roman tot een boek vol melancholie. Deze roman komt het beste tot haar recht als je het met aandacht leest. Ik vind het mooi.

Deze titel is ook als e-book beschikbaar in de onlinebibliotheek.