Archief van
Tag: Tweede Wereldoorlog

En we noemen hem – Marjolijn van Heemstra

En we noemen hem – Marjolijn van Heemstra

En we noemen hem
Heeft je bibliotheek dit boek?

De ik-figuur uit dit boek kreeg op haar achttiende verjaardag een ring van haar grootmoeder. Het is een erfstuk uit de adellijke familie waartoe ze behoort. De ring is afkomstig van een neef, bommenneef genoemd, die de ring heeft bestemd voor een nazaat die naar hem genoemd wordt. De hoofdpersoon is zwanger en wil haar eerste kind naar de neef vernoemen. Maar ze wil eerst meer weten over hem.
Ze gaat op onderzoek naar het verhaal van bommenneef. Volgens de familie heeft hij vlak na de oorlog een NSB-er vermoord door op pakjesavond een bom te laten bezorgen. De bom ontplofte en de NSB-er was op slag dood. De familie beschouwt de neef dan ook als een held.
De ik-figuur zoekt bronnen na, komt in archieven, krijgt contact met andere onderzoekers van de Tweede Wereldoorlog, leert veel en komt steeds meer te weten over de werkelijke toedracht van het voorval.
Er tussendoor speelt het verhaal van de zwangerschap van de vertelster. De hoofdstukken hebben de namen van het aantal weken te gaan. De zwangerschap is niet gemakkelijk en vergt veel, maar is tevens een deadline voor het onderzoek. De lezer komt uiteindelijk niet te weten hoe de baby gaat heten. De ouders twijfelen ook nog na de geboorte en in het ziekenhuis staat er voorlopig baby op het naamkaartje.

Het is een interessant boek voor mensen die van stamboomonderzoek en familiegeschiedenis houden. De werkelijkheid is altijd genuanceerder dan de familieverhalen doen vermoeden.

Marjolijn van Heemstra won met dit boek de BNG Literatuurprijs 2017.

De langste nacht – Otto de Kat

De langste nacht – Otto de Kat

Heeft jouw bibliotheek dit boek?

Omdat ik eerder het boek Bericht uit Berlijn met plezier las, werd ik nieuwsgierig naar dit boek. Eigenlijk hebben vier boeken van Otto de Kat met elkaar te maken: De inscheper (2004), Julia (2008), Bericht uit Berlijn (2012) en De langste nacht (2015). In elk boek wordt het verhaal verteld vanuit een ander perspectief.

In De langste nacht maken we kennis met de zesennegentigjarige Emma. Sinds een week eet zij niet meer. Tijdens deze week overdenkt ze haar leven, voornamelijk de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog en haar leven daarna. Ze was getrouwd met een ‘goede’ Duitser, Carl, die betrokken raakte bij de door Von Stauffenberg uitgevoerde, mislukte aanslag op Hitler van 20 juli 1944. Carl en Emma beleven de laatste nacht samen, de langste nacht, als Carl naar een vergadering moet waarvan hij voelt dat hij daarna niet meer naar huis terugkeert. Emma vlucht naar Nederland waar ze gaat wonen in Gouda bij haar neef Chris Dudok, familie van moeders kant. Haar vader is onvindbaar, haar moeder woont afwisselend in Londen en Afrika.

Wanneer Emma Bruno ontmoet, bouwt ze samen met hem een nieuw leven op en krijgen ze twee zonen. Haar Duitse leven probeert ze te vergeten. Maar in haar laatste nachten lukt dat niet meer en komt haar leven in flarden voorbij.  Operatie Barbarossa en het Ardennenoffensief worden vrij kort beschreven. We lezen ook over de verhouding met haar moeder, over de vriendin van haar vader, de zelfmoord van haar neef Chris en het huisje aan de Waal, wat haar dierbaarste bezit is.

Tijdens haar laatste week wordt ze verzorgd door Judith, de verpleegkundige. Emma is in afwachting van haar zoon Thomas waar ze een betere relatie mee heeft dan met haar zoon Michael. Thomas kan zijn moeder met al haar herinneringen niet meer volgen. Hij krijgt allerlei opdrachten zoals het meenemen van tien dozen met brieven met nooit vertelde verhalen en veel agenda’s. Aan het einde van het boek komt het Sedatieteam-Oost om  haar laatste medicijn toe te dienen. Dan begint haar ‘langste nacht’, maar ook een soort ontwaken.

Het boek bestaat uit gevoelige beschrijvingen van menselijke verhoudingen, tussen familieleden, vrienden en geliefden. Dichtregels van Vroman en Nijhoff  worden regelmatig geciteerd en maken deze roman tot een boek vol melancholie. Deze roman komt het beste tot haar recht als je het met aandacht leest. Ik vind het mooi.

Deze titel is ook als e-book beschikbaar in de onlinebibliotheek.

Nachtmotet – Arie Kok

Nachtmotet – Arie Kok

Nachtmotet
Heeft jouw bibliotheek dit boek?

In de week na haar negentigste verjaardag wordt Hannie Havergort opgeborgen in Villa Bethel. Haar zoon die zelf ook al een dagje ouder is, vindt het prettiger dat ze voortaan volledig verzorgd wordt. Hannie is een ontwikkelde, kunstzinnige en muzikale vrouw die op alle mogelijke manieren kleur in haar leven brengt, maar zich toch eenzaam voelt.

Op een dag wordt er een piano bezorgd voor de kamer naast die van Hannie. Niet veel later komt ook de nieuwe bewoner in beeld: de bijna 100-jarige Günther Schlossherr-Brüler. Hannie voelt zich vanaf het begin tot hem aangetrokken door zijn rake opmerkingen en zijn mooie pianospel.

De bewoners van gang twee komen iedere avond samen in de recreatiezaal om de laatste nieuwtjes uit te wisselen en het journaal te kijken. Als na een poosje blijkt dat Günther ‘s nachts piano speelt zetten ze een handtekeningenactie op touw om daar tegen te protesteren. Hannie moet de handtekeningen overhandigen en met hem praten.

Ze krijgen fijne gesprekken, maar de oorlog staat tussen hen in. Beiden hebben een heel verschillend oorlogsverleden. Günther is getraumatiseerd door het leven in kamp Theresiënstadt en het verlies van zijn vrouw in dat kamp. Nadat hij zijn indringende kampervaringen als pianist heeft gedeeld lukt het hen toch om muzikaal tot elkaar te komen: Hannie zingt bij zijn pianospel.

Een indringende roman over eenzaamheid, de Tweede Wereldoorlog en muziek. In dit dunne boekje komt naar voren dat ouderen in een verzorgingshuis een heel leven achter zich hebben. De beginzin waarin staat dat Hannie opgeborgen wordt is een citaat uit het boek. Het klinkt alsof het leven dan al een beetje voorbij is, maar er kan nog zoveel gebeuren dat er een boek over te schrijven is.

Deze titel is ook beschikbaar als e-book in de onlinebibliotheek.

 

De Stamhouder – Alexander Münninghoff

De Stamhouder – Alexander Münninghoff

Omslag Stamhouder
Heeft jouw bibliotheek dit boek?

De stamhouder is de familiegeschiedenis van de schrijver, Alexander Münninghoff. Zijn grootouders wonen en werken in Letland, waar zijn Nederlandse grootvader een fortuin vergaard heeft. Zijn Russische grootmoeder bestiert de huishouding met vier kinderen op een hartelijke manier.

Vlak voor de Tweede Wereldoorlog moeten ze Letland hals over kop verlaten als daar de Bolsjewieken aan de macht komen. Ze vestigen zich in Den Haag, waar grootvader (de oude heer) al snel weer iets weet op te bouwen. Zoon Frans voelt zich er niet thuis, hij voelt zich überhaupt geen Nederlander en vat sympathieën op voor de Waffen-SS. Hij treedt daarbij in dienst om te vechten tegen de door hem gehate Sovjets. Tijdens zijn diensttijd ontmoet hij zijn eerdere geliefde uit Letland weer. Ze trouwen en de stamhouder Alexander wordt geboren in Poznan. Als de oorlog te dichtbij komt trekken moeder en kind in bij de schoonouders in Den Haag. De stamhouder wordt op handen gedragen in het gezin van zijn grootouders.

Als vader Franz terug komt uit de oorlog kantelt alles. Het botert niet meer tussen de geliefden. De grootouders wijzen Alexander en zijn moeder de deur. Vader zwerft rond en vindt een nieuwe geliefde. De oude heer met al zijn connecties weet ervoor te zorgen dat Franz na de oorlog niet veroordeeld wordt om zijn SS-verleden. Ook zorgt hij ervoor dat Alexander weggehaald wordt bij zijn moeder om op te groeien in het gezin van zijn vader.

De lezer wordt heen en weer geslingerd tussen sympathieën voor de personen in het boek. Goed en kwaad gaan naadloos in elkaar over, maar zeker is wel dat iedereen in deze familie op een of andere manier getekend is door de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog, waardoor er geen sprake is van harmonieuze levens. Het boek is onderhoudend en leest als een trein. Een aanrader! Alexander Münninghoff won de Libris Geschiedenisprijs 2015 met De Stamhouder. Jannetje Koelewijn van de NRC hield een interview met de schrijver over het boek en over zijn eigen leven: een interessante beschouwing na lezing van het boek.

 

Rose – Rosita Steenbeek

Rose – Rosita Steenbeek

rose
Heeft jouw bibliotheek dit boek?

Een familie in oorlogstijd.

Rosita Steenbeek beschrijft in dit boek het leven van haar grootmoeder Rose en daarmee van de hele Joodse familie van Rose.

Rose wordt aan het begin van de twintigste eeuw geboren in Keulen, in wat zij ervaart als een harmonieus gezin: liefhebbende ouders en een jongere broer Hans. De grote Joodse familie, waarvan haar moeder deel uitmaakt, biedt ook een gevoel van verbondenheid en geborgenheid. Vooral de vakanties op het waddeneiland Wangeroog zijn geliefd.

Als het gezin naar Hamburg verhuist, blijkt de vader een affaire te hebben met de hospita en gaan haar ouders uit elkaar, hoewel ze niet officieel gaan scheiden. De moeder verhuist met de kinderen naar Bremen, het contact met de vader wordt helemaal verbroken.

In de jaren 20 ontmoet Rose in Heidelberg Gerhard Hugenholtz, die ondanks zijn naam een Nederlander blijkt te zijn, dominee in Ransdorp. Het is liefde op het eerste gezicht. Als het paar twee jaar later trouwt, vertrekt Rose met haar man naar Nederland. Zij heeft zich inmiddels laten dopen, voor haar man, maar misschien speelt ook het opkomend antisemitisme in Duitsland een rol.

Het boek verhaalt gedetailleerd het leven van het gezin van Rose en Gerhard in Ransdorp en later in Klaaswaal, onder Rotterdam. In de jaren 30 zullen vele Joodse familieleden vanuit Duitsland vertrekken naar veiliger oorden. Als de oorlog uitbreekt zullen degenen die blijven uiteindelijk omkomen in de kampen. Gerhard neemt deel aan het verzet en wordt opgepakt. Gelukkig keert hij heelhuids en ongebroken terug bij zijn gezin.

Een tragisch verhaal over het uiteenvallen van een hechte familie, maar ook een verhaal over moed, liefde en gelukkige momenten.  Ik heb het in één ruk uitgelezen.

Deze titel is ook als e-book beschikbaar in  de onlinebibliotheek.