Archief van
Tag: Tweede Wereldoorlog

Hartschade – Hella de Jonge

Hartschade – Hella de Jonge

heeft jouw bibliotheek dit boek?

Begin april woonde ik een lezing bij van Hella de Jonge (echtgenote van Freek) in het kerkje in Huizum (Leeuwarden). Zij vertelde over haar lichamelijke klachten, met name het slechte functioneren van haar hart. Onder de indruk van haar verhaal besloot ik haar boek Hartschade te lezen.

Het verhaal begint als Hella wordt opgenomen na een klein hartinfarct tijdens een fietstest in het ziekenhuis. Zij is er van overtuigd dat het in de genen zit. Haar opa leed aan angina pectoris, haar moeder overleed na een hartaanval. Haar vader overleefde er één. De doodsoorzaak van hun zoontje Jork (3 maanden oud) is nooit vastgesteld, maar zij weet zeker dat hij ook een hartafwijking had. Hun kleindochter Maggie overleed tijdens een operatie aan haar hart, 7 jaar oud.

Hella begint aan een rondgang langs vele (mannelijke) artsen in meerdere ziekenhuizen. Vaak voelt zij zich niet serieus genomen en wordt er slecht naar haar geluisterd. Een zoektocht naar de juiste diagnose. Hella krijgt veel medicijnen voorgeschreven maar deze verdwijnen vaak in een la. Naast het slecht functioneren van haar hart, heeft zij meer fysieke ongemakken. Deze zijn voor een deel terug te voeren op haar jeugd. Haar ouders overleefden de oorlog en dat beïnvloedde de opvoeding van hun drie kinderen. Veel aandacht ging naar het schrijven van liedjes voor o.a. ’t Schaep met de vijf pooten door haar vader, Eli Asser. Hij schreef om te bewijzen dat hij nog leeft. Tijdens de pubertijd besloot Hella niet meer te eten. Maandenlang lag zij in het ziekenhuis, slechts een paar keer bezocht door haar ouders. Op zeventienjarige leeftijd werd zij het huis uitgezet.

Haar ervaringen met artsen en ziekenhuizen worden afgewisseld met jeugdherinneringen. Haar vader leeft nog (hij overlijdt januari 2019) en zij belt hem iedere dag om 11.00 uur. Dit zijn soms sombere maar ook regelmatig hilarische gesprekken. Hij is een boek aan het schrijven over zijn leven met gruwelijke en mooie herinneringen. Samen kunnen ze daar goed over praten. Vreemd genoeg voeren zij de beste gesprekken als haar vader in het ziekenhuis ligt. Daar komen haar broer en zus ook ter sprake. Met beide heeft Hella geen contact meer. Mooi beschrijft Hella het contact met haar dochter Roos. Zij hebben een sterke band met elkaar omdat ze allebei weten hoe het is een kind te verliezen. Zij delen de pijn en de weg die zij volgden na de dood van hun kind.

Deze roman is geen somber verhaal geworden. Het is een pleidooi voor meer persoonlijke betrokkenheid van artsen bij hun patiënten zodat er een dialoog ontstaat, maar vooral een oproep aan artsen om zich bewust te zijn van het feit dat een hartinfarct bij vrouwen andere verschijnselen heeft dan bij mannen. Het hartinfarct bij vrouwen is wereldwijd doodsoorzaak nummer één. Ik vind het een indrukwekkend verhaal, zowel van Hella als van haar vader Eli. Ondanks alle nare belevenissen heeft ze haar geloof in de zorg niet verloren.

Hella de Jonge is ambassadeur van de Stichting Hart voor Vrouwen die geld inzamelt voor onderzoek naar het verschil tussen man en vrouw bij cardiologische diagnoses en behandelingen.

En we noemen hem – Marjolijn van Heemstra

En we noemen hem – Marjolijn van Heemstra

En we noemen hem
Heeft je bibliotheek dit boek?

De ik-figuur uit dit boek kreeg op haar achttiende verjaardag een ring van haar grootmoeder. Het is een erfstuk uit de adellijke familie waartoe ze behoort. De ring is afkomstig van een neef, bommenneef genoemd, die de ring heeft bestemd voor een nazaat die naar hem genoemd wordt. De hoofdpersoon is zwanger en wil haar eerste kind naar de neef vernoemen. Maar ze wil eerst meer weten over hem.
Ze gaat op onderzoek naar het verhaal van bommenneef. Volgens de familie heeft hij vlak na de oorlog een NSB-er vermoord door op pakjesavond een bom te laten bezorgen. De bom ontplofte en de NSB-er was op slag dood. De familie beschouwt de neef dan ook als een held.
De ik-figuur zoekt bronnen na, komt in archieven, krijgt contact met andere onderzoekers van de Tweede Wereldoorlog, leert veel en komt steeds meer te weten over de werkelijke toedracht van het voorval.
Er tussendoor speelt het verhaal van de zwangerschap van de vertelster. De hoofdstukken hebben de namen van het aantal weken te gaan. De zwangerschap is niet gemakkelijk en vergt veel, maar is tevens een deadline voor het onderzoek. De lezer komt uiteindelijk niet te weten hoe de baby gaat heten. De ouders twijfelen ook nog na de geboorte en in het ziekenhuis staat er voorlopig baby op het naamkaartje.

Het is een interessant boek voor mensen die van stamboomonderzoek en familiegeschiedenis houden. De werkelijkheid is altijd genuanceerder dan de familieverhalen doen vermoeden.

Marjolijn van Heemstra won met dit boek de BNG Literatuurprijs 2017.

De langste nacht – Otto de Kat

De langste nacht – Otto de Kat

Heeft jouw bibliotheek dit boek?

Omdat ik eerder het boek Bericht uit Berlijn met plezier las, werd ik nieuwsgierig naar dit boek. Eigenlijk hebben vier boeken van Otto de Kat met elkaar te maken: De inscheper (2004), Julia (2008), Bericht uit Berlijn (2012) en De langste nacht (2015). In elk boek wordt het verhaal verteld vanuit een ander perspectief.

In De langste nacht maken we kennis met de zesennegentigjarige Emma. Sinds een week eet zij niet meer. Tijdens deze week overdenkt ze haar leven, voornamelijk de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog en haar leven daarna. Ze was getrouwd met een ‘goede’ Duitser, Carl, die betrokken raakte bij de door Von Stauffenberg uitgevoerde, mislukte aanslag op Hitler van 20 juli 1944. Carl en Emma beleven de laatste nacht samen, de langste nacht, als Carl naar een vergadering moet waarvan hij voelt dat hij daarna niet meer naar huis terugkeert. Emma vlucht naar Nederland waar ze gaat wonen in Gouda bij haar neef Chris Dudok, familie van moeders kant. Haar vader is onvindbaar, haar moeder woont afwisselend in Londen en Afrika.

Wanneer Emma Bruno ontmoet, bouwt ze samen met hem een nieuw leven op en krijgen ze twee zonen. Haar Duitse leven probeert ze te vergeten. Maar in haar laatste nachten lukt dat niet meer en komt haar leven in flarden voorbij.  Operatie Barbarossa en het Ardennenoffensief worden vrij kort beschreven. We lezen ook over de verhouding met haar moeder, over de vriendin van haar vader, de zelfmoord van haar neef Chris en het huisje aan de Waal, wat haar dierbaarste bezit is.

Tijdens haar laatste week wordt ze verzorgd door Judith, de verpleegkundige. Emma is in afwachting van haar zoon Thomas waar ze een betere relatie mee heeft dan met haar zoon Michael. Thomas kan zijn moeder met al haar herinneringen niet meer volgen. Hij krijgt allerlei opdrachten zoals het meenemen van tien dozen met brieven met nooit vertelde verhalen en veel agenda’s. Aan het einde van het boek komt het Sedatieteam-Oost om  haar laatste medicijn toe te dienen. Dan begint haar ‘langste nacht’, maar ook een soort ontwaken.

Het boek bestaat uit gevoelige beschrijvingen van menselijke verhoudingen, tussen familieleden, vrienden en geliefden. Dichtregels van Vroman en Nijhoff  worden regelmatig geciteerd en maken deze roman tot een boek vol melancholie. Deze roman komt het beste tot haar recht als je het met aandacht leest. Ik vind het mooi.

Deze titel is ook als e-book beschikbaar in de onlinebibliotheek.

Nachtmotet – Arie Kok

Nachtmotet – Arie Kok

Nachtmotet
Heeft jouw bibliotheek dit boek?

In de week na haar negentigste verjaardag wordt Hannie Havergort opgeborgen in Villa Bethel. Haar zoon die zelf ook al een dagje ouder is, vindt het prettiger dat ze voortaan volledig verzorgd wordt. Hannie is een ontwikkelde, kunstzinnige en muzikale vrouw die op alle mogelijke manieren kleur in haar leven brengt, maar zich toch eenzaam voelt.

Op een dag wordt er een piano bezorgd voor de kamer naast die van Hannie. Niet veel later komt ook de nieuwe bewoner in beeld: de bijna 100-jarige Günther Schlossherr-Brüler. Hannie voelt zich vanaf het begin tot hem aangetrokken door zijn rake opmerkingen en zijn mooie pianospel.

De bewoners van gang twee komen iedere avond samen in de recreatiezaal om de laatste nieuwtjes uit te wisselen en het journaal te kijken. Als na een poosje blijkt dat Günther ‘s nachts piano speelt zetten ze een handtekeningenactie op touw om daar tegen te protesteren. Hannie moet de handtekeningen overhandigen en met hem praten.

Ze krijgen fijne gesprekken, maar de oorlog staat tussen hen in. Beiden hebben een heel verschillend oorlogsverleden. Günther is getraumatiseerd door het leven in kamp Theresiënstadt en het verlies van zijn vrouw in dat kamp. Nadat hij zijn indringende kampervaringen als pianist heeft gedeeld lukt het hen toch om muzikaal tot elkaar te komen: Hannie zingt bij zijn pianospel.

Een indringende roman over eenzaamheid, de Tweede Wereldoorlog en muziek. In dit dunne boekje komt naar voren dat ouderen in een verzorgingshuis een heel leven achter zich hebben. De beginzin waarin staat dat Hannie opgeborgen wordt is een citaat uit het boek. Het klinkt alsof het leven dan al een beetje voorbij is, maar er kan nog zoveel gebeuren dat er een boek over te schrijven is.

Deze titel is ook beschikbaar als e-book in de onlinebibliotheek.

 

De Stamhouder – Alexander Münninghoff

De Stamhouder – Alexander Münninghoff

Omslag Stamhouder
Heeft jouw bibliotheek dit boek?

De stamhouder is de familiegeschiedenis van de schrijver, Alexander Münninghoff. Zijn grootouders wonen en werken in Letland, waar zijn Nederlandse grootvader een fortuin vergaard heeft. Zijn Russische grootmoeder bestiert de huishouding met vier kinderen op een hartelijke manier.

Vlak voor de Tweede Wereldoorlog moeten ze Letland hals over kop verlaten als daar de Bolsjewieken aan de macht komen. Ze vestigen zich in Den Haag, waar grootvader (de oude heer) al snel weer iets weet op te bouwen. Zoon Frans voelt zich er niet thuis, hij voelt zich überhaupt geen Nederlander en vat sympathieën op voor de Waffen-SS. Hij treedt daarbij in dienst om te vechten tegen de door hem gehate Sovjets. Tijdens zijn diensttijd ontmoet hij zijn eerdere geliefde uit Letland weer. Ze trouwen en de stamhouder Alexander wordt geboren in Poznan. Als de oorlog te dichtbij komt trekken moeder en kind in bij de schoonouders in Den Haag. De stamhouder wordt op handen gedragen in het gezin van zijn grootouders.

Als vader Franz terug komt uit de oorlog kantelt alles. Het botert niet meer tussen de geliefden. De grootouders wijzen Alexander en zijn moeder de deur. Vader zwerft rond en vindt een nieuwe geliefde. De oude heer met al zijn connecties weet ervoor te zorgen dat Franz na de oorlog niet veroordeeld wordt om zijn SS-verleden. Ook zorgt hij ervoor dat Alexander weggehaald wordt bij zijn moeder om op te groeien in het gezin van zijn vader.

De lezer wordt heen en weer geslingerd tussen sympathieën voor de personen in het boek. Goed en kwaad gaan naadloos in elkaar over, maar zeker is wel dat iedereen in deze familie op een of andere manier getekend is door de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog, waardoor er geen sprake is van harmonieuze levens. Het boek is onderhoudend en leest als een trein. Een aanrader! Alexander Münninghoff won de Libris Geschiedenisprijs 2015 met De Stamhouder. Jannetje Koelewijn van de NRC hield een interview met de schrijver over het boek en over zijn eigen leven: een interessante beschouwing na lezing van het boek.